Dengbêj Reso
Resoye Gopala (1902–1983) — dengbêjlik geleneğinin güçlü anlatıcılarından biri.
Dengbêj Reso kimdir?
Dengbêj Reso (Resoye Gopala), Kürt sözlü edebiyat geleneğinin temsilcilerinden biri olarak anılır. Dengbêjlik; hafızaya, anlatıya ve ezgiye dayalı bir sözlü kültür formu olduğu için, Reso’nun değeri yalnız “ses”te değil, aktardığı hikâye ve destan hafızasında da yatar.
Kısa özet
- 1902’de Erzurum/Karaçoban’a bağlı Kopal köyünde doğduğu aktarılır.
- Okul eğitimi almadan, gençliğinde çobanlık yaparak geçimini sağladığı belirtilir.
- Dengbêjlik sanatını Dengbêj Sîno’dan öğrendiği, sonrasında Ferzê ve Evdalê Zeynikê geleneğiyle bağ kurduğu ifade edilir.
- 1983’te Muş’ta vefat ettiği kaydedilir.
Hayatı
Kaynaklarda Reso’nun ailesinin Erivan muhacirlerinden olduğu, eğitim almadığı ve gençlik yıllarında çobanlık yaptığı belirtilir. Dengbêjliği Dengbêj Sîno’dan öğrendiği; zamanla köyden köye göç ettiği ve daha sonra Bulanık’ın Koyunağılı köyüne yerleştiği aktarılır.
Bu süreçte Malazgirtli Ferzê’den etkilendiği ve onunla birlikte Evdalê Zeynikê geleneğinin kilamlarını seslendirdiği ifade edilir. Ayrıca 1930’lu yıllarda Ağrı ayaklanmalarına katıldığı; bastırılma sonrası bir süre Suriye’ye kaçtığı, dönüşünden sonra Kürtler arasında tanınan bir sanatçı haline geldiği anlatılır.
Hayatının büyük kısmını Erzurum–Muş hattında geçirdiği; ilerleyen dönemlerde Sakarya ve Denizli’ye göç ettiği, üç kez evlendiği ve çok sayıda çocuk sahibi olduğu bilgisi de yer alır. 1977’de köyüne döndüğü ve 1983’te Muş’ta vefat ettiği kaydedilir.
Gelenek & ustalık hattı
Etkilendiği isimler
- Dengbêj Sîno — dengbêjliği öğrendiği usta olarak anılır.
- Ferzê — öğrencisi olarak tanınır.
- Evdalê Zeynikê — geleneğin ana damarlarından biri olarak gösterilir.
Ne ile öne çıkar?
Dengbêjlikte “ustalık”, yalnızca güçlü ses değil; uzun anlatıları bozmadan taşıyabilme, doğru vurgu ve nefes yönetimi, bölgesel makamların hakkını vererek hikâyeyi canlı tutma becerisidir.
Repertuar ve kayıtlar
Kaynaklarda Reso’nun Kürt destanlarını ve halk hikâyelerini ezbere bilen bir anlatıcı olduğu belirtilir. Örnek olarak “Mem û Zîn” başta olmak üzere farklı anlatılar sayılır; ayrıca amatörce doldurulmuş iki kaseti olduğundan bahsedilir.
Öne çıkan anlatılar (örnek)
- Kulik û Kerr
- Mem û Zîn
- Cebelîkê Lawê Mîrê Hekkarîyê
- Sîyabend û Xecê
Not: Dengbêj repertuarı bölgesel varyantlarla farklı listelenebilir.
Not
- Dengbêj repertuarı bölgesel varyantlarla farklı listelenebilir.
Zaman çizelgesi
Sık sorulan sorular
“Dengbêj” ne demek?
Dengbêj, sözlü kültürde anlatıyı ezgiyle taşıyan; destan, hikâye ve kilamları hafızasında tutup icra eden geleneksel sanatçıya verilen addır.
Reso hangi geleneğe bağlı gösterilir?
Kaynaklarda Ferzê’nin öğrencisi olarak anılır ve Evdalê Zeynikê geleneğinden geldiği belirtilir.
Ses kayıtları var mı?
Amatörce doldurulmuş iki kaset kaydı olduğu ifade edilir. (Paylaşım yapacaksan telif ve kaynak doğrulaması şart.)
Kaynakça
- Vikipedi (TR): “Dengbêj Reso” maddesi.
- Vikipedi maddesinde listelenen haber ve tez çalışmaları (madde içindeki kaynakça bölümü).
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; sözlü tarih anlatıları ve biyografik detaylar farklı kaynaklarda farklı geçebilir.
